بدین چشم انداز ، ملة ابراهیم، نمایه ای فراتر از صورت ویژه ای از یک شریعت است و عنوان گفتمانی فراسوی روش های آیینی و گونه های پرستشگری است . و به زبان دیگر : ملة ابراهیم فرنام هویتی است میان سبکی که اگر بسان شخصی حقیقی رخ نموده و تناور گردد و در اندازه و قواره شخصیتی نمودار شود ، سیمایی چندگانه پیدا کرده و دارای کارمانی بدین سامان است .
برابر آنچه در نهج‌البلاغه آمده است، بازده و برون‌داد ايده و انديشه علوي در حوزه اخلاق و تربيت، انسان بالنده، زاينده و گسترش‌يافته‌اي است كه به پايه «خويشتن باني» (= تقوي) رسيده و «خويشتن‌دار» باشد. چه آنكه به گفته آن پيشوا : «سرنمون منش‌هاي فرازين انساني، خويشتن‌باني و خويشتن‌داري است.» (نهج‌البلاغه، حكمت/ 410) و چنان است كه وي، آن را چكيده واگويه‌هاي تربيتي خويش مي‌داند. (همان/ نامه/ 31)
انسان در بينش وحياني همچون نقطه پرگار هستي و به‌عنوان غايت آفرينش(1) تقدير و تعريف شده و مي‌شود و به لحاظ اصالت‌هايش در منزلتي قرار مي‌گيرد كه هيچ‌يك از پديده‌ها، توان رقابت با او را ندارند و پيدا نمي‌كنند.(2)
جنبش فرازمندگراي اسلام كه با بعثت محمدبن عبدالله ـ به‌عنوان آخرين فرستاده خدا ـ آغاز و در بستري از فراز و نشيب، پا گرفته و روند سامان‌يافته پيدا كرد، در پاره نخست از زندگاني خود ـ چنان‌كه روشن است ـ دو دوره را آزمون كرده و به تجربه گذارده است: الف: دوره مكي يا دوره تكوين ملت، ب : دوره مدني يا دوره تأسيس دولت
نهادهای عمومی در ساختار نظام سیاسی با تاکید بر نهج البلاغه
"حق" یعنی ثابت ، واجب ، لازم و پابرچا ( قریب ، 1366/340 ) و آنچه که در جای خود قرار گرفته ( طبرسی ، 1339/2،520) و هماهنگ با منظومه هستی است و ریشه در طبیعت و فطرت انسانی دارد ( راغب ، بی تا ، 125) . پس "حق" آن است که اصل و اساسی در آفرینش داشته باشد .
به عبارت دیگر ، در طبیعت و فطرت یک سلسله اصالت ها و ارزش ها نهادینه شده اند که مبدا و مبنای حقوق و تکالیف قرار گرفته و حقوق موضوعه بشری نیز باید تابعی از آن ها باشند. این حقوق که در زبان فقه به عنوان " مستقلات عقلیه " نامیده شده و در حکمت نیز مورد توجه قرار گرفته اند ، بمثابه شناژ و شالوده " حقوق موضوعه " دارای اعتبار بوده و بدین جهت تغییر ناپذیر می باشند ( کاتوزیان ، 1379/24-28) . به نوشته مطهری :
شهروند مقتدر
در چشم انداز نظام انديشگي امام علي
درون‌مايه "انسان زيستي" و پيش نياز "توسعه" و حتي راهبرد "دينداري" "آزاد‌زيستي" است. اين گزاره مستند به يافته‌هاي علمي و داده‌هاي وحياني است. و البته روشن است كه آزاد زيستي فرايندي دارد و از مسير روايي و رواني حقوق چندگانه‌اي به دست مي‌آيد كه، فرد را در جامعه داراي "هويت" كرده و مقتدر ميكند و به او توان شكوفايي و باروري مي‌دهد.
ملة ابراهيم
راهبرد مدیریت شریعت های متکثر
اشاره
از سري واژگاني كه چون "كليد" گفتمان نهفته در پس گفتار وحياني را باز ميكند و متني همانند قرآن را رمز گشايي و حقيقت پوشيده در پوسته شريعت را رازگشايي و انگاره وآهنگ شرع و شارع را روشن مي سازد، آرايه " ملة ابراهيم" است.قرآن در حالي كه روي ابوت ابراهيم ( جنبه پدري وي براي حجازيان معاصر پيامبر) پافشاري كرده و اورا پايه گذار اسلام و مسلماني مي داند (حج/78) از پيامبر(نحل/123) و نيز از جامعه مخاطبان وي(آل عمران/95) ميخواهد كه رهرو "ملة ابراهيم "باشند و از آن الگو گرفته و پيروي كنند.